Cytoarchitektura rdzeniowa

Wprowadzenie

Istota szara rdzenia kręgowego dzielona jest na jądra oraz blaszki. Podział na blaszki opracował we wczesnych latach 1950-tych szwajcar - prof. Bror Rexed. Podział ten opiera się na cytoarchitekturze danych warstw istoty szarej, a więc typologii komórkowej neuronów. Każda blaszka zawiera specyficzne dla siebie neurony, które odpowiadają za przewodzenie specyficznych bodźców czuciowych i/lub motorycznych.

Myśląc o oddziaływaniu odruchowym lub neurologicznym zabiegów manualnych, warto pamiętać jakie części rdzenia ulegają pobudzeniu, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę mechanizmy sensytyzacji centralnej-rdzeniowej oraz centralnej zwoju korzenia grzbietowego.

Blaszka I

Pierwotny ośrodek rdzeniowy nocycepcji

Składa się z cienkiej warstwy komórek nerwowych, pokrywających szczyt rogu grzbietowego istoty szarej rdzenia kręgowego. Komórki posiadają małe dendryty i skomplikowaną sieć niezmielinizowanych aksonów. Neurony blaszki I łączą się z kontrlateralną drogą rdzeniowo-wzgórzową i tworzą jądro tylno- brzeżne. Neurony pobudzane są głównie aferentną stymulacją bólową oraz termiczną. Do blaszki I wnikają włókna Aδ (ból, silny dotyk, nacisk, temperatura) oraz włókna C (ból, lekki dotyk, nacisk, temperatura).

Blaszka II

Modulacja i determinacja bodźców czuciowych, które zostaną odczytane jako ból w wyższych ośrodkach nerwowych.

Składa się z ciasno upakowanych interneuronów o wysokiej koncentracji receptorów substancji P i opiatowych. Koresponduje z istotą galaretowatą. Neurony pobudza aferetna impulsacja nocyceptywna włókien C (ból, lekki dotyk, nacisk, temperatura). Większość włókien wnika ze zwoju korzenia grzbietowego oraz zstępującego pęczka tylno-bocznego. Axony interneuronów blaszki II wnikają w blaszkę III i IV (pęczek własny).

Blaszka III

Początkowy układ propriocepcji statycznej oraz pośrednictwa śródrdzeniowego.

Składa się z neuronów różnej wielkości, których aksony silnie się rozgałęziają. Neurony blaszki III pobudzane są synapsami włóien Aβ (dotyk, kinestezja, receptory wrzeciona mięśniowego typu II). W blaszkę III wnikają dendryty blaszki IV, V oraz VI. Większość interneuronów funkcjonuje jako komórki układu proprioceptywnego.

Blaszka IV

Układ mechanoreceptywny.

Najgrubsza blaszka rogu tylnego. Do blaszki wnikają głównie włókna mechanoreceptorów typu Aβ (dotyk, kinestezja, receptory wrzeciona mięśniowego typu II) oraz Aδ (silny dotyk, nacisk). Dendryty neuronów blaszki IV wnikają do blaszki II, reagując na lekki dotyk oraz do blaszki III (lekki dotyk, kinestezja, receptory wrzeciona mięśniowego typu II) . Część neuronów blaszki IV wchodzi w skład dróg wstępujących rdzeniowo-wzgórzowych tej samej i przeciwnej strony.

Blaszka V

Pierwotna integracja czuciowo- ruchowa oraz trzewna.

Blaszka zawiera neurony i interneurony oddające dendryty do blaszki II. Neurony te otrzymują monosynaptyczne pobudzenie z włókien Aβ (dotyk, kinestezja, receptory wrzeciona mięśniowego typu II), Aδ (ból, silny dotyk, nacisk, temperatura) oraz C (ból, lekki dotyk, nacisk, temperatura), w tym z narządów trzewnych. Blaszka dzieli się na 2 strefy: przyśrodkową i boczną. Wiele neuronów oddaje włókna do pnia mózgu i wzgórza, a także otrzymuje pobudzenie eferentne z dróg korowo-rdzeniowych i czerwienno-rdzeniowych.

Blaszka VI

Ośrodek pośrednictwa odruchów rdzeniowych.

Jest bardzo szerokim skupiskiem neuronów i interneuronów, szczególnie rozwiniętym w zgrubieniu szyjnym i lędźwiowym rdzenia. Dzieli się ona na część przyśrodkową i boczną. Część przyśrodkowa otrzymuje synapsy z włókien Aα (receptory wrzeciona mięśniowego typu Ia, receptory ścięgniste Golgiego Ib) oraz Aβ (dotyk, kinestezja, receptory wrzeciona mięśniowego typu II) i daje początek ipsilateralnym drogom rdzeniowo-móżdżkowym. Interneurony części przyśrodkowej biorą udział w rdzeniowych reakcjach odruchowych. Do części bocznej blaszki VI wnikają zstępujące drogi z pnia mózgu.

Blaszka VII

Ośrodek pośrednictwa odruchowego i autonomicznego.

Jest to największe, heterogeniczne pole istoty szarej. Blaszka zwana także jądrem pośrednio-bocznym lub polem pośrednim. Neurony blaszki VII otrzymują informacje z blaszki II-VI, a także aferetne włókna trzewne oraz pośredniczą w przekazywaniu trzewnych bodźców motorycznych. W przyśrodkowej części blaszki formuje się duże, owalne jądro grzbietowe Clark’a od poziomu C8 do Th1 (przekazywanie impulsów z receptorów mięśniowych Ia, II do móżdżku - droga rdzeniowo-móżdżkowa tylna). Nietworząca jądra, pozostała cżęść neuronów blaszki V-VII daje początek drodze rdzeniowo-móżdżkowej przedniej (impulsacja z receptorów ścięgnistych typu Ib). W bocznej części blaszki VII (róg boczny rdzenia) na poziomach Th1-L3 neurony dają początek przedzwojowym włóknom współczulnym. Na poziomach S2-S4 w rogu bocznym rozpoczynają się przedzwojowe komórki przywspółczulne.

Blaszka VIII

Ośrodkowo-rdzeniowe pośrednictwo fuzimotoryczne (gamma) i szkieletowo-fuzimotoryczne (beta).

Znajduje się ona w przyśrodkowej części rogu brzusznego rdzenia. W blaszce VIII kończą się zstępujące drogi przedsionkowo- rdzeniowe oraz siatkowo-rdzeniowe. Neurony (interneurony) blaszki VIII pełnią ważną rolę w kontroli motorycznej poprzez oddziaływanie na γ-motoneurony (unerwienie ruchowe kom. intrafuzalnych) oraz β-motoneurony (unerwienie motoryczne kom. intra- i ekstrafuzalnych).

Blaszka IX

Rdzeniowy ośrodek motoryczny.

Blaszka IX składa się z kilku grup dużych α- motoneuronów, mniejszych β- motoneuronów oraz najmniejszych γ- motoneuronów. α-motoneurony (α-MNs) tworzą duże skupiska w zgrubieniu szyjnym i lędźwiowym (unerwienie motoryczne kończyn), a ich ułożenie w rdzeniu jest somatotopowe. Przyśrodkowa część blaszki IX to α-MNs mięśni proksymalnych, natomiast część boczna to α-MNs mięśni dystalnych. Część grzbietowa blaszki IX zawiera α-MNs zginaczy (tylna ściana ciała), natomiast część brzuszna α-MNs prostowników (przednia ściana ciała).

Blaszka X

"Skrzyżowanie rdzenia"

Blaszka X zawiera głównie interneurony przewodzące impulsy czuciowe pomiędzy obiema stronami istoty szarej rdzenia.