Rehabilitacja w kontekście funkcjonalnym

Część owego repertuaru to zachowania ruchowe powiązane z codziennymi aktywnościami i potrzebami jak jedzenie, mycie się, czesanie, chodzenie, a więc są to tzw. umiejętności ogólne. Niektóre umiejętności ruchowe są podobne u wszystkich pacjentów, lecz inne są unikalne dla danej osoby, jak na przykład hobby, sporty i aktywność zawodowa - są to tzw. umiejętności specjalne. U niektórych ludzi repertuar funkcjonalny zawierać będzie grę w tenis, dla innych będą to pozycje Jogi, granie na fortepianie, itd. W momencie, gdy osoba nauczy się danego ruchu lub zdobędzie nową umiejętność, staje się to jej repertuarem ruchowym, stąd też jej zachowaniem. Ruchy i czynności, które pozostają poza normalnym repertuarem danego pacjenta, profesor nazywa umiejętnościami poza-funkcjonalnymi.

Rehabilitacja funkcjonalna definiowana jest przez prof. Ledermana jako proces wspomagania pacjenta w odzyskaniu jego możliwości ruchowych poprzez wykorzystywanie jego indywidualnego repertuaru ruchowego (w możliwym na daną chwilę zakresie). Stąd też w przypadku, gdy pacjent ma defizyt ruchowy stawu kolanowego i nie może chodzić, ani biegać, rehabilitacja funkcjonalna skupi się kolejno na umiejętności chodzenia, później biegania, skakania, chodzenia po schodach, itd. Jeśli osoba ta gra w tenis - aktywność ta także zostanie wykorzystana w procesie terapeutycznym.

Istnieją silne dowody na to, iż rehabilitacja będzie mniej efektywna w przypadku wykorzystywania wzorców ruchowych, czynności i zachowań wychodzących poza repertuar funkcjonalny pacjenta (poza-funkcjonalnych). Na przykład: terapia funkcjonalna osoby grającej w tenis będzie mniej skuteczna przy wykorzystywaniu ćwiczeń takich jak gra w piłkę nożną, ćwiczenia na przyrządach siłowych, czy ćwiczenia w pozycji leżącej. Dla takiego pacjenta, terapia wykorzystująca specyficzne dla tenisa elemnty i zachowania ruchowe będzie znacznie bardziej skuteczna. U osoby lubiącej Jogę, która cierpi na bóle kręgosłupa lędźwiowego, rehabilitacja funkcjonalna wykorzysta czynności dnia codziennego oraz elementy i pozycje jogiczne. U takiej osoby czynności „tenisowe” byłyby poza-funkcjonalne” i mało skuteczne.

Wszystko powyższe wydaje się być bardzo logiczne i oczywiste, lecz w większości prowadzona rehabilitacja skupia się na aktywnościach „poza-funkcjonalnych” takich jak trening stabilizacji głębokiej na podłodze, usztywnianie tułowia lub trening siłowy na przyrządach. Pytaniem staje się, na ile efektywne w przywracaniu funkcji są takie aktywności. Wprowadzenie poza-funkcjonalnych aktywności w proces rehabilitacji rodzi pewne problemy. Czynności oraz ćwiczenia poza-funkcjonalne wymagają nauczenia się wykonywania nowych zadań w czasie, gdy pacjent doświadcza bólu i/lub utraty zdolności do ruchu. Nie jest to najlepszy okres wprowadzania nowych dla pacjenta zadań ruchowych. Nauka wymaga czasu, intensywnego skupienia mentalnego i wysiłku fizycznego. Często zonacza to uzależnienie pacjenta od instruktarzu i prowadzenia przez osoby trzecie. Podejście funkcjonalne, którego celem jest wykorzystywanie naturalnych dla danego pacjenta zasobów ruchowych, nie wymaga dodatkowego procesu nauki. Rozpoznawane przez pacjenta zadania ruchowe są mniej absorbujące i nie wymagają treningu w celu nauczenia się ich. Wiąże się to także z mniejszą utratą czasu na proces nauki. Dodatkowo, rehabilitacja funkcjonalna nie potrzebuje dodatkowego sprzętu do ćwiczeń. Naprawcze wyzwania ruchowe są integralną częścią codziennych aktywności pacjenta, stąd mogą być wykonywane w każdym miejscu i o każdej porze. Podejście funkcjonalne jest łatwe do zastosowania oraz ułatwia pacjentowi prowadzenie auto-terapii.

Istnieją także wyjątki i okoliczności, w których pacjent będzie wymagał specyficznych ćwiczeń dla konkretnych zaburzeń motorycznych, które nie zawierają się w funkcjonalnym repertuarze ruchowym pacjenta. Istnieją także sytuacje, w których pacjent jest w bardzo dużym stopniu niezdolny do wykonywania aktywności funkcjonalnych. Wszystkie wyjątki i okoliczności uniemożliwiające natychmiastowe wprowadzenie terapii funkcjonalnej zostaną omówione podczas szkolenia.

Karol Szapel MSc,PT,MT
Warszawa, Styczeń 2012

Wróć